* ( يَحْسَبُونَ الأَحْزابَ لَمْ يَذْهَبُوا ) * ، مىپندارند ، يعنى منافقان كه اين احزاب و جماعات ( 1 ) كه مجتمع شده بودند ( 2 ) بر حرب رسول من ( 3 ) از قريش و غطفان و از قريظه و نضير بنه شده‌اند ( 4 ) هنوز ، و اين آنگه بود كه ايشان برفته بودند و گريخته ، و منافقان خبر نداشتند . و گفتند معنى آن است كه : اگر چه ايشان دانستند كه احزاب برفتند و هزيمت شدند ، از فرط جهل پنداشتيى ( 5 ) گمان مىبرند ( 6 ) كه هنوز نرفته‌اند ، يعنى همچنان بودند كه كسى [ 247 - پ ] كه پندارد كه ايشان را ( 7 ) نرفته‌اند . آنگه گفت : * ( وَإِنْ يَأْتِ الأَحْزابُ ) * ، و اگر دگر باره باز آيند ايشان - اينان كه منافقانند - تمنّاى آن كنند كه كاشك ( 8 ) ايشان در باديه با ( 9 ) بدويان بودندى در ميان اعراب . * ( يَسْئَلُونَ عَنْ أَنْبائِكُمْ ) * ، خبر شما مىپرسيدندى كه حال شما با احزاب به كجا رسيد . و يعقوب خواند : يسّائلون ، به تشديد « سين » و به « الف » على تقدير يتسائلون ، اى يسئل بعضهم بعضا ( 10 ) ، بهرى از بهرى مىپرسند كه گوى حال ايشان به چه رسيد . * ( وَلَوْ كانُوا فِيكُمْ ) * ، و اگر در ميان شما بودندى ، قتال و كارزار نكردندى الَّا اندكى از ايشان يا قتالى ( 11 ) اندك ، على تقدير : ما قاتلوا الَّا قتالا ( 12 ) قليلا ، و اين بهتر است به معنى و نظم آيت ( 13 ) . * ( لَقَدْ كانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّه أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ ) * ، آنگه حق تعالى گفت : شما را ( 14 ) كه مسلمانانى در رسول خداى كه محمّد اسوتى و اقتدايى هست . و عاصم اين جا خواند و در سورة الممتحنه : اسوة ، بضمّ الالف . و ديگران به

--> ( 1 ) . آط ، آب ، آج ، لب ، مش : جماعتى . ( 2 ) . آط ، آب ، آج ، لب ، مش : شده‌اند . ( 3 ) . آب : كلمه خط خوردگى دارد . ( 4 ) . آط ، بنرفته‌اند ، آج ، لب : برفته‌اند ، مش : نرفته‌اند ، كا : بنه رفته‌اند . ( 5 ) . آط ، آب ، آج ، لب ، مش : پنداشتند و ، كا : پنداشتى . ( 6 ) . آط ، آب ، آج ، لب ، مش : مىبردند . ( 7 ) . ديگر نسخه بدلها : ندارد . ( 8 ) . آط ، آب ، آج ، لب ، مش : كاشكى . ( 9 ) . آط ، آج ، لب ، مش : يا . ( 10 ) . كذا : در اساس ، ديگر نسخه بدلها : ندارد ، چاپ شعرانى ( 9 / 129 ) : عن بعض . ( 11 ) . آط ، آب ، آج ، لب ، مش ، كا : قتال . ( 13 ) . آط ، آب ، آج ، لب ، مش : اين به معنى و نظم آيت لا يقتر است . ( 14 - 12 ) . آط ، آب ، آج ، لب ، مش : ندارد .